Historie van Madeira

In 1419 werd het eiland  Madeira ontdekt door de Portugese  ontdekkingsreizigers João Gonçalves Zarco, Bartolomeu Perestrello en Tristão Vaz Teixeira.

1425: Madeira is Portugees grondgebied, de eerste bewoners arriveren.

Vreemd genoeg bestaat er een kaart uit 1351 waarop Madeira aangegeven staat. Dit betekent dat er al eerdere zeevaarders waren die Madeira gevonden hadden, maar blijkbaar heeft niemand het eiland geclaimd. De eerste bewoners arriveerden in 1425. Het eiland werd “ilho de Madeira” genoemd”: eiland van bos. Zoals dat wel vaker gebeurde, werden gevangenen ingezet om het eiland bewoonbaar te maken. Daartoe werden stukken bos platgebrand. Die eerste brand duurde 7 jaar!  Er was daarmee wel een hele vruchtbare bodem ontstaan. Daarna werden op de steile hellingen de terrassen aangelegd. In 1425 werd Madeira officieel tot Portugees grondgebied verklaard.

De opdrachtgever voor de ontdekkingsreizen was Enrique el Navegador. Hij reisde zelf ook naar Madeira en in 1445 besloot hij dat er wijnbouw op Madeira moest komen. De eerste druivenstokken kwamen uit Kreta: de “Malvasia Candida”. Dit suikerrijke druivenras wat vooral gebruikt wordt om zoete wijnen te maken, vinden we overal rond de middellandse zee, in Portugal en nu nog steeds op Madeira.

15e en 16e eeuw: suikerriet

Er was al wijnbouw op Madeira vanaf de eerste bewoning, maar het speelde geen rol van betekenis. Het belangrijkste exportproduct van Madeira was suikerriet.

Levadas

Rond 1550 werden de eerste lavadas aangelegd: lange kanalen in de bergen, die het water van het noorden naar het zuiden brengen. In totaal zijn er 2150 kilometer levadas, waarvan 40 km in tunnels. Deze kanalen hebben de landbouw overal in het zuiden van Madeira mogelijk gemaakt. De levadas moeten onderhouden worden: rotsblokken en aarde van aardverschuivingen, omgevallen bomen en bladeren moeten worden verwijderd. Naast de levadas zijn er paden voor onderhoud. Nu zijn er voor de toeristen op deze paden 300 km levadas-routes uitgezet waar men kan wandelen door de spectaculaire natuur: langs watervallen, door eucalyptusbossen en soms langs steile hellingen.

17e eeuw: de Gouden Eeuw van Madeira

Madeira was een zeer belangrijk eiland geworden voor de internationale handel. Schepen gebruikten het eiland als tussenstop op reizen naar Europa, Noord-Amerika, Midden-Amerika, Zuid-Amerika, en India. Helaas voor Madeira namen deze schepen veel rietsuiker mee uit Zuid-Amerika, waardoor de suikerprijs daalde. Als gevolg daarvan begon aan het eind van de 16e eeuw de opkomst van Madeira wijn. In 1665 zeilde het eerste handelsschip met Madeira uit.

18e eeuw: Versterking van Madeira wijn met alcohol

Aanvankelijk was Madeira een onversterkte wijn, net als port en sherry. Het waren vooral de Engelsen en Portugezen die deze wijnen verhandelden en verscheepten. Onderweg op de zeilboten konden de wijnen nogal eens konden bederven. Zij ontdekten dat de toevoeging van alcohol tot boven de 15 % de wijnen beschermt (alle micro-organismen sterven af: gisten, schimmels, bacteriën en virussen). Aanvankelijk liet men rietsuiker vergisten en distilleren (in feite een soort rum). Omdat dit de smaak van de wijn beïnvloedt werd later alleen druiven-distilaat toegestaan. Gemiddeld wordt Madeira versterkt tot 17 % alcohol, sommige wijnen wat hoger.

Vinho da Roda

Madeira wijn werd gebruikt als balast in de zeilschepen op hun reizen naar Zuid Amerika en India. Door de lange reizen in de warme tropen werd de wijn langzaam gestoofd. Elke wijn gaat daaraan ten onder, maar Madeira wordt er juist beter van!

Estufas

Door het lange reizen in de warme tropen werd In 1794 bedacht Pantaleão Fernandez het eerste estufagem-systeem: in plaats van wijnen de wereld door te sturen kun je ze ook laten rijpen op een warme plaats. “Stufa” is Portugees voor stoven.

Madeira wijn: geliefd bij de groten der aarde

Beroemde Amerikaanse presidenten en politici waren gepassioneerde Madeira-wijn drinkers, zoals George Washington, John Adams, Thomas Jefferson en Benjamin Franklin. Het tekenen van de onafhankelijkheidsverklaring van Amerika op 4 juli 1776 werd afgesloten met een glas Malmsey Madeira. Van George Washington wordt gezegd dat hij een pint Madeira per dag dronk. Dat is ongeveer een halve liter!
Shakespeare, Napolen en Churchill waren grote Madeira liefhebbers. De Duke of Clarence koos er bij zijn executie in de Londen Tower voor om verdronken te worden in een vat Madeira. Dat leek hem het ideale einde.

19e eeuw: rampspoed door ziektes

De invoer van Amerikaanse druivenstokken zorgden voor de introductie van een aantal verwoestende druivenstok-ziektes. In 1851 ontstond de eerste, een schimmelziekte: meeldauw (oïdium) De druiven raakten bedekt met een wit poeder en stierven af. Later werd de remedie hiertegen gevonden: bespuiten met zwavel.

De tweede nog veel dramatischer ziekte was de druifluis: Phyloxera Vastatrix, de Vernietiger. De phyloxera boort gaatjes in de wortelstok, waarna de druif leegbloedt. Net als in heel Europa ging zo ongeveer de hele wijnbouw verloren. De oplossing werd gevonden door Amerikaanse wijnstokken te importeren die wel bestand zijn tegen deze druifluis: zij kunnen de gaatjes in hun wortelstelsel “repareren”. De wijnen hiervan worden “Vino Americano” genoemd. Het probleem van deze oplossing was, dat de wijnen van Amerikaanse druivenstokken slecht smaken: “foxy” te omschrijving als overmatig geparfumeerd.
Uiteindelijk is er een echte oplossing gevonden door de druivenstokken van Madeira te enten op Amerikaanse onderstokken. De onderstokken zijn resistent tegen phyloxera en de ent geeft het ras, de goede druiven.

20e eeuw:  Madeira werd een kookwijn

Het overgrote deel van Madeira wijn is gemaakt met estufagem, de snelle verhitting, gemaakt van de tinta negra druif. Deze wijnen mogen na 3 jaar op de markt komen. Er is weinig productie van hoge kwaliteitswijnen en Madeira wijnen staan wereldwijn bekend als kookwijn, te gebruiken in stoofschotels en sauzen.

Vanaf het jaar 2000: kwaliteitsbewustzijn

Er is een levendige discussie over de kwaliteit van de Tinta Negra, de druif die goed is voor 85 % van alle druivenstokken-aanplant. Tinta negra is de druif voor alle estufagem-wijnen, de Madeira van eenvoudige kwaliteit die vooral gebruikt wordt in de keuken. Het zou toch kunnen zijn dat deze druif hele goede kwaliteiten voort kan brengen. Sinds kort mag de de tinta negra druif genoemd worden op flessen Colheita, de kwaliteitswijnen.

Wijnkenners hebben weinig ervaring met Madeira. Zonder uitzondering zijn wijnliefhebbers enthousiast als zij de mooie kwaliteitswijnen proeven. Wijnproducenten verenigd in het IVBAM organiseren nu jaarlijks een tour door Europa om hun wijnen te presenteren. De verwachting is dat de vraag naar deze kwaliteitswijnen langzaam gaat toenemen. Want de hoeveelheid is klein, maar de kwaliteit is fantastisch!