Madeira wijn

Madeira wijnen  zijn gevormd door  rijping met warmte en zuurstof. De eenvoudige Madeira’s komen na 3 jaar op markt, de mooiste Madeira’s na 10 jaar of nog veel later. Het belangrijkste kenmerk van Madeira is de balans van fris zuur en zacht zoet en de complexe aroma’s ontstaan door rijping. Er zijn verschillende stijlen, afhankelijk van de druif, rijpingstijd en het wijnhuis.

Productiecijfers

De productie van Madeira wijn is gemiddeld 3,3 miljoen liter per jaar. Dit levert ongeveer € 17 miljoen per jaar op. In totaal leven er 8.000 families direct of indirect van Madeira wijn.
2.000 druiventelers hebben het recht Madeira druiven te telen, op dit moment zijn er ongeveer 1.050 druiventelers actief. 61 % van alle Madeira is van de eenvoudigste kwaliteit: 3 jaar oud.

Beschermd Herkomstgebied en etiketten

96% van alle Madeira wijn valt onder de DO Madeira. Dat zijn versterkte wijnen.
4 % van de Madeira wijnen valt onder de DO Madeirense of IG Terras Madeirenses. Dat zijn onversterkte wijnen.

Exportcijfers

80 % van de opbrengst van Madeira wijn wordt geëxporteerd. Van deze export wordt 81 % verkocht in Europa, in volgorde van belang Frankrijk, Portugal, Engeland en Duitsland en overige landen. Daarbuiten zijn Japan en Amerika de grootste afnemers. In Nederland variëren de importcijfers per jaar nogal, van 60.000 tot 100.000 liter per jaar.

De prijs van Madeira

Madeira is relatief goedkoop gezien de hoge productiekosten:

  • zeer kleinschalige teelt, veel wijnboeren per producent
  • werk op het land: steile hellingen, vrijwel geen mechanisatie
  • de warmte en het hoge vochtgehalte van Madeira vragen om permanente bestrijding van schimmelziektes
  • kleinschalige productie van de wijn
  • er zijn steeds minder jonge mensen te vinden die het zware werk op het land willen doen
  • jarenlange rijping: opslag en jaarlijks 3 % verlies door verdamping
  • Madeira heeft geen karton, glas of kurkindustrie. Deze producten moeten geïmporteerd worden.

De “edele druivenrassen”

Voor Madeira wijn zijn er een kleine 20 druivenrassen in gebruik, 6 daarvan hebben bewezen de beste kwaliteiten te leveren.
De vier bekendste edele witte druivenrassen zijn: Sercial, Verdelho, Bual/Boal en Malvasia Candida, ook Malmsey genoemd.
Andere zeldzame maar hoog gewaardeerde druivenrassen zijn: Terrantez (wit) en Bastardo (blauw)

Sercial

In Portugal Esgana Cão of “hondenwurger” geheten vanwege zijn aggresieve zuren.
Of, zoals men in Madeira zegt: “hij bijt terug”
Dit druivenras wordt ook gebruikt in de witte wijnen uit het Dão gebied.
Sercial heeft een dikke schil met een groene kleur. Het bezit veel zuur en weinig suiker.
Sercial geeft aroma’s van citrusschil, amandel, en specerijen. De lichtst gekleurde Madeira.
Hoewel met duidelijk waarneembaar zoet word deze wijn als secco / dry ofwel als droog omschreven.

Verdelho

Op het Portugese vasteland bekend onder naam Goveiro.
Knisperend frisse zuren. Iets voller en zoeter, licht gerookte tonen en aroma’s van tropisch fruit.
Meio secco / medium dry / halfdroog
Dit is de meeste gebruikte druif voor huiswijn (stille wijn)

Boal / Bual

Op het Portugese vasteland heet deze druif Cachudo, in Madeira wordt deze druif ook wel “Malvasia fina” genoemd.
Rijp en vol met primaire aroma’s, vooral rozijnen.
Meio doce / medium rich / halfzoet

Malvasia / Malmsy

Oorspronkelijk de Malvasia Candida, uit Kreta.
Nu gebruikt men voornamelijk de Malvasia St George, een kloon van hogere kwaliteit.
Rijp, vol, een zoete wijn met een intens karakter.
Een jonge Malmsey heef het aroma van gras en rook, honing en kruiden.
Bij rijping geeft deze wijn aroma’s van noten, karamel, koffie.
Door het hoge natuurlijke suikergehalte geeft deze druif bij veroudering de donkerste kleur.
Doce / rich / zoet

Terrantez (totale aanplant 0,2 %)

Een druif uit de Douro-regio, ook wel Folgasão genoemd.
Hoge zuren en veel natuurlijk suiker, wat bitter.
Een druif die voor pittige wijnen zorgt.
Meio secco / medium dry of Meio doce / medium rich.

Uniek in Madeira: er is nog slechts 2,5 hectare aanplant!
De schil van deze druif is dun en erg gevoelig voor schimmel. Bovendien is de productiviteit laag.
Ondanks de hogere prijs loont het voor de wijnbouwers niet om te telen.
In 2014 is er slechts 500 kg geproduceerd, goed voor 200 flessen!
Onder 
Madeira-wijnliefhebbers is het een zeer gewilde wijn.
Rubina Vierra, hoofd proefpanel van het IVBAM omschrijft Terrantez als volgt:
“If it were a man, it would be a gentleman”

Bastardo (totale aanplant 0,4 %)

Een blauwe druif, gebruikt in port.
In de Franse Jura bekend als Trousseau.
Bastardo heeft hoge zuren, veel natuurlijke suiker en is wat bitter.
Donker, rijk en zeer fruitig.
Elk smaaktype: van droog tot zoet.
Er zijn nog slechts 2 wijngaarden met Bastardo op Madeira.

OVERIGE DRUIVENRASSEN

Tinta Negra Mole (totale aanplant 85 %)
Dit druivenras is afkomstig van het Portugese vasteland. Het is een kruising van een aantal druivenrassen, waaronder Pinot noir en Grenache. Na de catastrofale vernietiging van de wijnstokken door druifluis in 1875 werden de meeste wijngaarden opnieuw beplant met de Tinta Negra. Dit blauwe druivenras is nu goed voor 85 % van productie van Madeira, het is makkelijk te telen. Tinta negra is de basis voor de goedkope wijnen, maar er wordt steeds meer goede kwaliteitswijn van gemaakt.
Tinta negra heeft een dunne schil en weinig kleur.
Elk smaaktype: van droog tot zoet.

Moscatel, Listrão, en andere druivenrassen

Een heel aantal toegestane inheemse druiven komen op Madeira bijna niet meer voor.
Dat zijn voor de witte druiven: Carão de Moça, Caracol, Complexa, Deliciosa, Folha Seco, Listrão, Malvasia Babosa, Malvasia Fina, Moscatel de Málaga, Rio Grande, Triunfo, Valveirinho.
En voor blauwe druiven: Malvasia Roxa, Verdelho tinto.

Amerikaanse druiven

Amerikaanse druiven van de Vitis Labrusca familie hebben prachtige namen als Jacquez, Isabella, Herbemont,  Otelho, Noah. Van deze druiven wordt hier en daar op Madeira nog wijn gemaakt, maar het mag niet buiten het eiland verkocht worden. Deze druiven geven een wijn met een vreemd, overdreven geparfumeerd aroma.
Vanaf 1980 mogen wijnen van Amerikaanse druiven alleen thuis genuttigd worden, verkoop ervan is verboden.

Een nieuwe druif

Justino’s heeft een nieuwe druif ontwikkeld, de Arnsburger, een kruising van diverse klonen van riesling. Het is nog in een experimenteel stadium, maar de verwachting is dat hiervan goede wijn gemaakt gaat worden.

DE SMAAK VAN MADEIRA WIJNEN

Zuur

Alle Madeira’s hebben een hoge zuurgraad. Dat heeft verschillende oorzaken:
De vulkanische bodem zorgt voor hoge zuren in de wijn. Dit komt door het hoge gehalte aan zwavel, ijzer en aluminium, in combinatie met het gebrek aan kalk. Deze bodem blokkeert de opname van fosfor en kalium.
Madeira heeft weinig verschil tussen dag en nacht en tussen zomer en winter. Bovendien wordt het in de zomer veel minder warm dan in vrijwel alle andere wijngebieden. De druiven rijpen daardoor niet volledig af en zoals alle fruit wat niet helemaal uitrijpt behouden ze veel zuur. In het noorden en hoog in de bergen, waar het kouder is, rijpen de druiven minder goed, de zuurgraad is daardoor nog hoger.

Zuurgraad per druivensoort

Elk druivenras heeft van nature ook een eigen zuurgraad, in volgorde van hoog naar gemiddeld zuur zijn dat sercial, verdelho, boal en malvasia. De stijl van de druif wordt nog eens benadrukt door de wijnmaker. Bij voorkeur wordt sercial op koele plaatsen geplant, en de vergisting wordt later gestopt, waardoor er veel zuur en minder restsuiker overblijft. Voor malvasia geldt het omkeerde: de meeste aanplant is op de warmste plaatsen, en de vergisting wordt eerder gestopt, waardoor er minder zuur en meer restsuiker overblijft.

Zoet

Alle Madeira’s hebben zoet in diverse gradaties, maar nooit dik of plakkerig. Het zoet  in de wijn is onvergiste druivensuiker, maar Madeira kan ook na de versterking met alcohol worden aangezoet met ingekookt druivensap. Het hoge zuur zorgt voor de juiste balans. Deze zoet/zuur-balans maakt Madeira zeer toegankelijk: makkelijk drinkbaar en breed gastronomisch inzetbaar.

Maderisatie

Het effect van verhitting noemt men “maderiseren”. Deze term heeft bij andere wijnen een negatieve betekenis, het is een vorm van bederf; de wijn heeft op een te warme plaats gelegen. Madeira wordt er juist lekkerder van!

Complexiteit: tertiaire aroma’s

De aroma’s van een kwaliteits-Madeira worden gevormd door rijping. Er ontstaan tertiaire aroma’s, het zogenoemde bouquet.
Op de pagina “Proefmethode” vindt u een aromazon en een proefformulier, speciaal gemaakt voor Madeira wijn.

Kookwijn

Eenvoudige Madeira van 3 jaar oud wordt gebruikt om mee te koken. Om geen accijnzen op wijn te hoeven betalen voegt de wijnmaker aan deze Madeira peper en zout toe. Hierdoor is het officieel geen wijn meer, maar een saus. Dit wordt verkocht in kleine flesjes.

KWALITEITSAANDUIDINGEN

Zoetgehalte
Het officieel suikergehalte van de druivenrassen in de wijn komt overeen met de wijnstijlen.
Het zoetgehalte wordt in grammen suiker per liter uitgedrukt.

< 0,5     Beaume                         sercial                         extra dy
< 1,5     Beaumé    < 25 gram     sercial                        secco / dry
1,0 -2,5 Beaumé  17-40 gram     verdelho                     meio secco / medium dry
2,5-3,5  Beaumé  40-60 gram     boal/bual                    meio doce / medium sweet
> 3,5     Baumé      > 60 gram     malmsey/malvasia     doce / sweet, rich

Opmerking: alle wijnstijlen van extra dry tot sweet mogen gemaakt worden door tinta negra.

Gecontroleerde kwaliteit

De wijnen ondergaan een laboratoriumtest, daar wordt gemeten of de wijnen aan de normen voldoet van:

  • alcoholgehalte
  • suikergehalte (Beaumé)
  • zuurgraad
  • vluchtige zuren
  • Ph gehalte
  • droog extract

Daarna worden Madeira’s worden blind getest door een proefpanel van het IVBAM op smaak en samenstelling.
Blind testen wil zeggen: zonder te weten welke wijn je proeft en van wie die afkomstig is.
Hierbij let men op:

  • kleur, helderheid
  • zuiverheid
  • aroma’s en smaken

Indeling van Madeira naar leeftijd

Een Madeira wijn etiket lezen: hoe oud is deze wijn?

Lees verder »